Có một câu hỏi tôi đã hỏi rất nhiều quản lý cấp trung trong những buổi 1-1:

“Khi cấp dưới của bạn đứng trước một quyết định khó — họ tự nhiên nghĩ đến bạn, hay đến một người khác?”

Đa số dừng lại một lúc trước khi trả lời.

Vì câu trả lời thường khó nghe.

Có người được cấp danh xưng “Trưởng phòng”, “Giám đốc” — nhưng cấp dưới gặp khó khăn lại tìm người khác để xin lời khuyên. Có người không có chức danh nào lớn — nhưng đồng nghiệp luôn nhắn họ đầu tiên khi rối.

Khác biệt nằm ở đâu?

Khác biệt nằm ở chỗ — họ có phải lãnh đạo thật sự hay chỉ là cấp trên.

Simon Sinek và một định nghĩa lãnh đạo khác

Simon Sinek — người viết Start With Why, Leaders Eat Last, The Infinite Game — đã đưa ra một định nghĩa mà tôi đọc tới lần thứ năm vẫn rung động:

“Leadership is not a rank or a position, it is a choice — a choice to look after the person to the left of us and the person to the right of us.”

Sự lãnh đạo không phải là một cấp bậc hay một vị trí. Nó là một sự lựa chọn — sự lựa chọn quan tâm tới người bên trái và người bên phải của mình.

Đọc kỹ — định nghĩa này chứa 3 chuyển hoá lớn:

1. Lãnh đạo ≠ chức vụ. Bạn có thể được công ty cấp chức “Trưởng phòng” mà vẫn chưa phải lãnh đạo. Bạn cũng có thể là nhân viên thường mà đã là lãnh đạo của nhiều người xung quanh.

2. Lãnh đạo = một lựa chọn. Không phải tài năng bẩm sinh. Không phải kỹ năng học được sau khoá MBA. Là một quyết định bạn ký với chính mình mỗi sáng — hôm nay tôi sẽ quan tâm tới ai?

3. Đối tượng lựa chọn = người bên trái và người bên phải. Không phải toàn nhân loại. Không phải đám đông 1000 người trên livestream. Mà là người ngồi cạnh bạn ngay lúc này — đồng nghiệp, cấp dưới, cấp trên, người thân.

Vì sao người ta đi theo người quan tâm họ?

Có một sự thật rất đơn giản về tâm lý con người:

Người ta đi theo người mà họ tin sẽ có mặt khi họ cần.

Trong những ngày bình thường, ai cũng có thể tỏ ra là lãnh đạo. Quyền lực, lời khuyên, slogan đẹp — ai cũng có.

Nhưng trong khoảnh khắc khủng hoảng — khi nhân viên bị khách hàng quát, khi dự án sắp đổ, khi một người trong đội mất người thân — ai sẽ ở đó với họ?

Người ta đi theo lãnh đạo vì tin một điều: trong những lúc hiểm nguy nhất, người này sẽ ở đó đồng hành cùng tôi.

Niềm tin đó được xây từng ngày một, qua những hành động nhỏ:

  • Lúc nhân viên trễ deadline — sếp có hỏi “em đang vướng gì?” hay chỉ hỏi “bao giờ xong?”
  • Lúc đồng nghiệp im lặng cả buổi họp — bạn có để ý không?
  • Lúc cấp dưới gửi báo cáo cho bạn lúc 11h đêm — bạn có hỏi họ ngủ chưa?

Mỗi câu hỏi nhỏ là một viên gạch xây niềm tin “người này quan tâm tôi”. Đủ nhiều viên gạch → có một lãnh đạo.

Nhưng có một vấn đề Sinek chưa nói

Sinek nói lãnh đạo là lựa chọn quan tâm người bên trái và người bên phải.

Nhưng — có một điều ông ấy bỏ qua, hoặc giả định bạn đã có:

Bạn quan tâm người khác như cách bạn quan tâm chính mình.

Người tự thấy mình tệ → khó cho rằng người khác xứng đáng được quan tâm. Người tự thấy mình nhỏ mọn → khó tin mình có gì đáng cho người khác. Người tự thấy mình tiêu cực → mang năng lượng tiêu cực vào mọi mối quan hệ.

Lãnh đạo bên ngoài bắt đầu từ một lãnh đạo bên trong. Trước khi bạn chọn quan tâm người bên trái và người bên phải — bạn phải chọn cách bạn nhìn chính mình.

Và đây là phần lớn quản lý cấp trung tôi gặp đang bỏ qua.

Mantra POE — Tôi có quyền năng để lựa chọn

Trong một chương trình về phát triển con người tôi đã học nhiều năm trước, có một mantra mà mọi học viên đều lặp lại:

Tôi có quyền năng để lựa chọn.

Thứ tôi chọn trong cuộc sống là thứ tôi nhận được.

Tôi nhận được những gì mình nghĩ.

Tôi hành động theo suy nghĩ của mình.

Tôi nghĩ tôi có thể — tôi có thể.

Tôi nghĩ tôi không thể — tôi không thể.

Tôi nghĩ lớn — tôi trở nên to lớn.

Tôi nghĩ nhỏ — tôi trở nên nhỏ mọn.

Tôi nghĩ tích cực — tôi trở nên tích cực.

Tôi nghĩ tiêu cực — tôi trở nên tiêu cực.

Tôi nghĩ tôi ghét — tôi trở nên đáng ghét.

Tôi nghĩ tôi yêu — tôi trở nên đáng yêu.

Tôi là những gì mình nghĩ.

Chân dung tôi tự thấy là hình ảnh tôi sẽ trở thành.

Đây là 1 trong những câu thay đổi cách tôi nhìn về lãnh đạo nhiều nhất.

Vì nó chỉ ra: bạn không lãnh đạo người khác bằng kỹ năng. Bạn lãnh đạo bằng con người bạn đang là.

Và con người bạn đang là — chính là sản phẩm của những suy nghĩ bạn lặp đi lặp lại với chính mình mỗi ngày.

3 tầng lãnh đạo — từ trong ra ngoài

Tôi tin lãnh đạo gồm 3 tầng, xếp từ trong ra ngoài:

🌱 Tầng 1 — Lãnh đạo chính mình (Self-leadership)

Bạn chọn cách nhìn về chính mình mỗi sáng.

Khi bạn nhìn vào gương sáng nay — bạn nghĩ “tôi là người có giá trị, có thứ để cho đi” hay “tôi vẫn chưa đủ, tôi phải lên thêm”?

Suy nghĩ này quyết định toàn bộ ngày của bạn. Nó quyết định cách bạn nhìn cấp dưới (có giá trị hay là gánh nặng?), cách bạn nói chuyện với cấp trên (bình đẳng hay quỳ lạy?), cách bạn về nhà tối nay (mệt mỏi hay bình an?).

Tầng này KHÔNG ai thấy. Nhưng nó là nền móng của mọi thứ khác.

💞 Tầng 2 — Lãnh đạo người bên cạnh (Lateral leadership)

Đây là chỗ Sinek nói tới: quan tâm người bên trái và người bên phải.

Đây là tầng dễ thấy nhất — nhưng cũng dễ giả vờ nhất. Một quản lý chuyên môn có thể “tỏ ra quan tâm” trong họp, nhưng đến khi nhân viên cần thật thì biến mất.

Lãnh đạo lateral thật đến từ Tầng 1. Người tự thương được mình mới thương được người khác. Người cho phép mình mệt mới hiểu khi nhân viên mệt. Người chấp nhận lỗi của mình mới chấp nhận lỗi của cấp dưới.

🎯 Tầng 3 — Lãnh đạo tầm xa (Vision leadership)

Đây là tầng mà mọi sách lãnh đạo nói nhiều nhất: tầm nhìn, chiến lược, dẫn dắt tổ chức.

Nhưng tôi tin nếu Tầng 1 và Tầng 2 chưa vững — Tầng 3 chỉ là khẩu hiệu. Một người có tầm nhìn 10 năm mà không quan tâm được người ngồi cạnh mình hôm nay — sẽ chỉ có người làm thuê, chứ không có người đi theo.

Vì sao đa số quản lý cấp trung kẹt ở giữa

Đa số quản lý cấp trung tôi gặp đang sống ngược với 3 tầng:

  • Đầu tư nhiều nhất vào Tầng 3 — đọc sách lãnh đạo, học khoá chiến lược, lên slide tầm nhìn
  • Bỏ quên Tầng 2 — không nhớ tên con nhân viên, không hỏi cấp dưới đang gặp khó gì
  • Hoàn toàn không động đến Tầng 1 — tự nói chuyện với chính mình theo cách bạn không bao giờ chấp nhận từ người khác

Kết quả? Có chức danh đẹp. Có slide đẹp. Mà không ai thật sự đi theo.

Sửa từ Tầng 1 trước.

3 câu hỏi để ngồi yên với chính mình tối nay

Đóng laptop. Tắt thông báo. Cầm tờ giấy và cái bút.

1. Tầng 1 — Tôi đang nghĩ về chính mình như thế nào?

Trong tuần qua, câu nội tâm tôi lặp lại nhiều nhất với chính mình là gì? “Tôi giỏi”, “Tôi chưa đủ”, “Tôi vô dụng”, “Tôi đang tiến lên”? Câu đó đang định hình tôi thành ai?

2. Tầng 2 — Người bên trái và người bên phải tôi hôm nay là ai?

Liệt kê ra 2 cái tên. Tuần qua, tôi đã làm gì cụ thể để họ tin rằng “trong những lúc khó nhất, người này sẽ ở đó đồng hành cùng tôi”?

3. Tầng 3 — Trong khủng hoảng, ai sẽ tự nhiên nghĩ đến tôi đầu tiên?

Nếu ngay bây giờ trong đội tôi có khủng hoảng — ai sẽ nhắn tin cho tôi đầu tiên? Có ai không? Vì sao có, vì sao không?

Lãnh đạo không phải là điều bạn được phong. Là điều bạn chọn.

Và lựa chọn đầu tiên — sâu hơn cả Sinek nói — là lựa chọn cách bạn nhìn về chính mình.

Chân dung bạn tự thấy là hình ảnh bạn sẽ trở thành.

Khi bạn sẵn sàng, bộ lạc còn đây.