Cuối năm, khi bạn ngồi tổng kết lại mười hai tháng vừa qua, bạn thấy bản thân mình đã làm rất nhiều, gần như lịch của cả năm kín mít. Vậy mà khi tự hỏi “năm nay mình trưởng thành ở điểm nào”, bạn ngồi im một lúc lâu. Câu trả lời mờ mịt. Một năm đầy ắp mà sao vẫn thấy trống. Bạn trải nghiệm rất nhiều, đó là sự thật. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: bạn trải nghiệm liên tục, mà gần như không có lúc nào dừng lại để xem lại những trải nghiệm đó mang lại cho mình điều gì.

Trải nghiệm không tự biến thành bài học

Chúng ta hay tin rằng cứ làm nhiều thì tự khắc giỏi lên. Làm nhiều chỉ quen tay thôi, chứ làm nhiều không giỏi lên. Có người lái xe hai mươi năm vẫn giữ nguyên những tật chạy ẩu. Có người làm quản lý mười năm vẫn vấp đúng một cách với nhân viên, năm này qua năm khác.

David Kolb, nhà nghiên cứu giáo dục người Mỹ, trong mô hình Học qua trải nghiệm công bố năm 1984, chỉ ra một điều quan trọng. Một trải nghiệm tự nó chưa dạy bạn điều gì. Nó chỉ thành bài học khi đi qua một bước trung gian, đó là bạn dừng lại, nhìn lại và rút ra ý nghĩa từ nó.

Bỏ bước nhìn lại đó, bạn không học được gì. Bạn chỉ lặp lại điều cũ. Mười năm kinh nghiệm khi ấy thực ra chỉ là một năm kinh nghiệm lặp lại mười lần.

Để trưởng thành hơn, chúng ta cần những thói quen và phương pháp rút ra bài học từ trải nghiệm của mình.

Cuốn sách quan trọng nhất đời bạn, không ai viết thay được

Có một cuốn sách triết học được cả thế giới đọc suốt gần 2000 năm nay, tên là Suy Tưởng (Meditations).

Tác giả của nó là Marcus Aurelius, hoàng đế La Mã, người quyền lực nhất thế giới thời đó. Điều ít người để ý là ông không hề viết cuốn sách đó cho ai đọc. Nhan đề gốc trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là “gửi cho chính mình”. Đó là cuốn nhật ký riêng, ông viết cho bản thân mỗi đêm, để tự nhắc mình, tự răn mình, và sắp xếp lại đầu óc sau một ngày điều hành cả đế chế.

Một người nắm trong tay quân đội, của cải và quyền sinh sát của nửa thế giới, vậy mà thứ ông kiên trì làm mỗi tối là ngồi xuống và viết những dòng nhật ký.

Cuốn sách quan trọng nhất đời bạn cũng vậy. Nó không nằm trên kệ hiệu sách, và không ai viết thay bạn được. Nó là cuốn bạn tự viết, ghi lại những gì bạn thấy khi nhìn lại chính mình mỗi ngày. Nó không chỉ là một quyển nhật ký, mà là nền tảng cho cả sự trưởng thành của bạn.

Một thói quen đã 2000 năm tuổi

Marcus Aurelius thuộc về một trường phái sống tên là chủ nghĩa Khắc kỷ (Stoicism), một lối sống do Zeno xứ Citium khởi xướng ở thành Athens khoảng năm 300 trước Công nguyên. Cốt lõi của nó nằm ở một ý tưởng, đó là tập trung vào những gì trong tầm kiểm soát của mình, gồm suy nghĩ, lựa chọn và hành động của chính mình, và buông bỏ những gì nằm ngoài tầm.

Điều tuyệt vời của lối sống này là nó phù hợp với mọi tầng lớp. Marcus Aurelius là hoàng đế. Seneca là chính khách và là nhà văn giàu có. Còn Epictetus sinh ra đã là một người nô lệ, sau này mới được trả tự do. Cùng một thói quen nhìn lại mình, người ở đỉnh quyền lực dùng được, người dưới đáy xã hội cũng dùng được.

Seneca kể trong tiểu luận Bàn Về Cơn Giận rằng mỗi tối trước khi ngủ, ông tự đặt mình ra trước một phiên tòa, hỏi lại mình trong ngày đã sửa được tật xấu nào, đã cưỡng lại được điều gì, đã tốt lên ở đâu. Bản thân ba câu hỏi tự vấn buổi tối còn có gốc xa hơn, từ một bài thơ cổ Hy Lạp gắn với trường phái Pythagoras, dặn người ta đừng nhắm mắt ngủ trước khi đã xét lại từng việc mình làm trong ngày.

Ba câu hỏi cho mỗi tối

Mỗi tối, trước khi ngủ, bạn dành mười phút, lấy giấy bút ra và tự trả lời ba câu hỏi sau đây.

Một. Hôm nay tôi đã làm gì chưa tốt?

Câu này xuất hiện đầu tiên, vì nó cần lòng can đảm. Phần lớn chúng ta né tránh câu hỏi này, vì việc nhìn thẳng vào chỗ mình làm chưa tốt luôn mang lại cảm giác khó chịu. Bạn viết ra một việc cụ thể, gọi nó đúng tên, không bào chữa, cũng không tự trách mình nặng lời. Bạn chỉ cần viết xuống để xem hôm nay mình đã thực hành được phẩm hạnh trung thực chưa.

Hai. Hôm nay tôi đã làm gì tốt?

Câu này giúp cho bạn công bằng với chính mình. Một ngày của bạn luôn có vài việc bạn làm đúng, một lời nói tử tế, một lần bạn giữ được bình tĩnh, một việc khó mà bạn vẫn làm. Bạn ghi nhận chúng để biết cái gì đáng giữ và đáng làm thêm.

Ba. Có một việc bạn cần làm vào ngày mai để tốt hơn, đó là gì?

Đây là câu hỏi giúp việc nhìn lại thành một bước đi có giá trị. Đây không phải một danh sách dài, bạn chỉ cần chọn một việc. Nó nối cái bạn vừa thấy hôm nay với cái bạn sẽ làm khác đi ngày mai. Nếu thiếu câu này, việc nhìn lại dễ thành ngồi tiếc nuối. Khi có câu này, mỗi tối khép lại bằng một lời hẹn với chính mình.

Chỉ mười phút mỗi tối, ba câu hỏi, trên một trang giấy. Sau một năm bạn có ba trăm sáu mươi lăm lần ngồi thật với mình, và một cuốn sách kể lại hành trình bạn đã trưởng thành ra sao.

Đêm nay

Bạn không cần chờ đầu năm mới, không cần một cuốn sổ đẹp, cũng không cần một tâm trạng hoàn hảo.

Tối nay, trước khi ngủ, bạn lấy một tờ giấy bất kỳ và trả lời câu khó nhất trước:

Hôm nay tôi đã làm gì chưa tốt?

Viết một câu thôi cũng được. Vì ngay khoảnh khắc bạn cầm bút lên và nhìn thẳng vào ngày của mình, bạn thôi để ngày tháng trôi qua mà không rút ra gì, và bắt đầu viết trang đầu tiên của cuốn sách quan trọng nhất đời mình.

Tribe tin rằng người ta trưởng thành không nhờ sống nhiều hơn, mà nhờ dám nhìn lại sâu hơn. Thắng từ bên trong - Win your Inner Game