Năm tôi học lớp 10, tôi cầm trên tay cuốn “Tôi tài giỏi, bạn cũng thế” của Adam Khoo.
Tôi đọc nó như nuốt từng chữ. Hôm sau tôi đi học, tôi tin chắc đời mình từ nay sẽ khác. Tôi biết cách ghi nhớ. Tôi biết cách tư duy. Tôi biết cách đặt mục tiêu. Tôi nghĩ chỉ cần áp dụng là xong.
Một tuần sau, tôi quay về đúng con người cũ.
Tôi không hiểu vì sao. Cuốn sách hay vậy mà. Tôi đọc còn đánh dấu chi chít mà. Tôi đã ghi đầy đủ vào sổ rồi mà. Sao mọi thứ vẫn không đổi?
13 năm sau, ngồi với hàng trăm người trên ghế đối diện, tôi mới hiểu điều mình đã không hiểu năm lớp 10.
Tôi đã làm điều mà gần như tất cả người mê phát triển bản thân đều làm: lắp động cơ F1 vào một chiếc xe cà tàng.
Cái xe của bạn là gì?
Hãy tưởng tượng cơ thể và bộ não của bạn là một chiếc xe.
Cái xe đó có khung gầm, có hệ thống treo, có lốp, có hệ thống lái. Đó là phần cứng của bạn, gồm niềm tin, thói quen, cách bạn xử lý cảm xúc, cách bạn nói chuyện với chính mình lúc 3 giờ sáng khi không ngủ được.
Phần cứng này được lắp ráp từ trước khi bạn biết là bạn đang được lắp ráp. Năm bạn 5 tuổi, mẹ bạn la bạn vì làm vỡ cái ly. Bạn ghi nhận: “Sai là bị la.” Năm bạn 10 tuổi, thầy giáo cười bạn vì giơ tay trả lời sai. Bạn ghi nhận: “Sai là xấu hổ.” Năm bạn 15 tuổi, bạn yêu thầm một bạn lớp bên, bạn ngỏ lời, bạn bị từ chối. Bạn ghi nhận: “Mở lòng là rủi ro.”
Bạn không nhớ những lần đó. Nhưng cái xe của bạn thì nhớ. Nó được hàn từng mảnh trong suốt 20-30-40 năm. Nó là cái nền mà mọi quyết định của bạn đang chạy trên đó.
Bây giờ, lúc bạn 35 tuổi, bạn cầm cuốn sách phát triển bản thân lên. Bạn đi học một chương trình. Bạn nghe một podcast về tư duy thành công. Bạn nhồi vào đầu hàng trăm framework, từ SMART goal, OKR, 7 thói quen, Atomic Habits, GROW, DISC, Tetramap, tới Vision Board.
Đó là động cơ F1. Động cơ rất mạnh. Động cơ rất xịn. Động cơ đắt tiền.
Bạn lắp nó vào cái xe.
Và bạn đạp ga.
Cái xe rung lên. Khung gầm cũ không chịu nổi mã lực mới. Hệ thống treo cọt kẹt. Lốp cũ trượt vào cua đầu tiên.
Bạn không đi nhanh hơn. Bạn chỉ làm bản thân kiệt sức hơn.
Vì sao cái này phổ biến đến vậy?
Vì học kiến thức mới thì dễ. Sửa phần cứng thì đau.
Đọc một cuốn sách 300 trang trong 3 ngày thì dễ. Ngồi nhìn thẳng vào lý do vì sao mình luôn né tránh xung đột với cấp trên thì đau.
Đi học một chương trình “Lãnh đạo bằng tầm nhìn” cuối tuần thì dễ. Đối diện với việc mình đang dùng quyền lực để che giấu một sự bất an thời thơ ấu thì đau.
Lên livestream nói về kỷ luật mỗi ngày thì dễ. Thừa nhận mình đã trễ live 5 buổi vì sợ không ai vào xem thì đau.
Học có cảm giác đang tiến lên. Đọc xong sách, mình có cảm giác mình đã giỏi hơn. Học xong chương trình, mình có chứng chỉ. Nhồi vào đầu một framework mới, mình có thêm câu để nói trong cuộc họp.
Nhưng cái xe vẫn vậy.
Năm tháng sau, khi áp lực thực sự đến, lúc đứa con bạn nổi loạn, lúc cấp trên nghi ngờ năng lực bạn, lúc đối tác phản bội, lúc mẹ bạn nằm viện, cái xe cà tàng đó lại nổi lên. Bạn quay về phản ứng cũ. Bạn quay về niềm tin cũ. Bạn nói câu cũ mà bạn từng nói lúc 20 tuổi.
Tất cả những framework F1 bạn nhồi vào đầu, lúc đó, không có giá trị.
Vì bạn không phản ứng bằng framework. Bạn phản ứng bằng phần cứng.
Tôi đã mất 13 năm để học bài học này
Tôi xin kể thẳng: tôi không thoát khỏi cái bẫy này từ sớm.
Có một giai đoạn dài, tôi học rất nhiều. NLP. Coaching. Tetramap. Tôi đứng trên các sân khấu. Tôi cảm thấy mình đã “đổi đời”.
Và phần lớn phản xạ cũ của tôi vẫn còn đó, không sửa được bằng kiến thức mới.
Tôi có động cơ F1. Nhưng cái xe vẫn là cái xe cũ.
Tới khoảng năm 2019, tôi mới bắt đầu thấy rõ. Lúc một đội nhóm tôi từng thuộc về tan rã, lúc tôi rút về im ắng 5 năm, tôi mới thấy hết những vết hàn lỏng lẻo trong cái xe của mình.
Và tôi mới bắt đầu sửa từ trong thay vì nhồi từ ngoài.
Sửa cái xe trông như thế nào?
Sửa cái xe không phải là một chương trình cuối tuần.
Nó là thấy mình đang phản ứng, ngay tại khoảnh khắc bạn đang phản ứng. Đó là lúc bạn nhận ra “À, tôi đang định gắt với con vì hôm nay sếp gắt với tôi, không phải vì con làm gì sai.” Đó là lúc bạn nhận ra “À, tôi đang muốn chứng tỏ với bạn rằng tôi đúng, không phải vì tôi đúng, mà vì tôi sợ sai.” Đó là lúc bạn nhận ra “À, tôi đang ép tôi làm việc đến 11 giờ đêm, không phải vì việc quan trọng, mà vì tôi không cho phép mình ngồi yên với chính mình.”
Cái khoảnh khắc đó không đến từ sách. Nó đến từ việc bạn có một người soi gương ngồi đối diện, một người trong bộ lạc của bạn, đủ kiên nhẫn để chỉ ra cái mà bạn không tự thấy.
Sửa cái xe là tháo từng mảng phần cứng cũ ra xem. Cái mảng đó được hàn năm bao nhiêu tuổi? Ai đã hàn nó? Vì sao lúc đó nó cần thiết? Bây giờ nó còn phù hợp không?
Sửa cái xe là chấp nhận đi chậm hơn một thời gian, vì bạn đang thay khung gầm. Khi xe đang thay khung, không thể đua được. Người không hiểu sẽ nghĩ bạn lùi lại. Nhưng người đã thay khung sẽ hiểu: sau khi thay xong, bạn đua được ở giải khác.
Sửa cái xe không cần thêm nhiều kiến thức. Bạn đã có đủ kiến thức rồi. Bạn đã đọc đủ sách rồi. Cái bạn cần không phải là thêm sách thứ 50, mà là đi sâu vào 1 cuốn duy nhất, áp dụng nó cho đến khi nó không còn là cuốn sách nữa, mà là một phần của xe.
Câu hỏi tôi muốn bạn ngồi với hôm nay
Bạn có thể không trả lời tôi. Bạn chỉ cần trả lời chính mình.
Trong 5 năm gần nhất, bạn đã đọc bao nhiêu cuốn sách phát triển bản thân? Đã học bao nhiêu chương trình? Đã theo dõi bao nhiêu người?
Bây giờ, hãy ngồi yên 2 phút và tự hỏi: đời tôi đã đổi gì so với 5 năm trước?
Không phải về thu nhập. Không phải về chức vụ. Không phải về số người theo dõi.
Đổi về cách bạn phản ứng khi bị tổn thương. Đổi về cách bạn nói chuyện với người bạn yêu nhất. Đổi về cách bạn ngủ vào lúc 2 giờ sáng. Đổi về cách bạn cảm thấy khi nhìn mình trong gương.
Nếu câu trả lời là “không đổi mấy”, thì có thể bạn đang lắp động cơ F1 vào xe cà tàng đấy.
Và điều tôi muốn nói với bạn không phải là “đừng học nữa”. Tôi muốn nói là: dừng nhồi thêm một thời gian. Quay vào sửa xe.
Vì khi cái xe đã ổn, một cuốn sách cũng đủ. Khi cái xe chưa ổn, một trăm cuốn cũng không thay đổi gì.
Tôi đang xây Tribe để làm chính việc này, một bộ lạc nhỏ, nơi người ta cùng nhau sửa xe, không phải nhồi thêm động cơ. Thắng từ bên trong - Win your Inner Game
