Hai câu hỏi sau đây, câu nào “mở” hơn?
A. “Bạn có ổn không?” B. “Tuần này, điều gì đang ngốn của bạn nhiều nhất?”
Cả hai đều là câu hỏi mở (xét về mặt kỹ thuật thì không trả lời được bằng có hay không). Cả hai đều thể hiện sự quan tâm. Nhưng câu A cho người đối diện một lối ra rất rộng, còn câu B thì không.
Câu hỏi mở “yếu”, các đặc điểm
Sau 13 năm coach và hơn 1.000 giờ ngồi 1-1 với khách hàng, tôi nhận ra câu hỏi mở yếu có 3 đặc điểm chung:
(1) Cho phép câu trả lời chung chung. “Có ổn không?” nhận lại “Em ổn” là hết. “Công việc thế nào?” nhận lại “Cũng bình thường” là xong.
(2) Không buộc người ta dừng lại để nghĩ. Người nghe trả lời theo phản xạ. Câu trả lời tự động bật ra, không qua suy nghĩ thật.
(3) Không có tham số cụ thể (không có “tuần này”, “điều gì”, “ai”). Câu hỏi mơ hồ thì nhận lại câu trả lời mơ hồ.
Đây là loại câu hỏi mà bạn dùng khi không thực sự muốn nghe câu trả lời, chỉ muốn thể hiện rằng bạn có quan tâm.
Câu hỏi mở “mạnh”, các đặc điểm
Câu hỏi mở mạnh có các đặc điểm ngược lại:
(1) Không cho người trả lời một lối thoát chung chung. “Điều gì đang ngốn của bạn nhiều nhất?”, người ta không thể trả lời “không có gì” mà không nói dối lộ liễu.
(2) Buộc người ta dừng lại và nghĩ. Người trả lời phải rà lại cả tuần vừa rồi, nhặt ra cái lớn nhất. Việc đó tốn 3-5 giây. Đó là 3-5 giây quý nhất.
(3) Có tham số cụ thể. “Tuần này” là mốc thời gian rõ ràng. “Ngốn” là động từ mạnh, ám chỉ điều tiêu cực. “Nhiều nhất” buộc người ta phải xếp hạng, không thể trả lời nước đôi.
Ba động từ tôi quay về nhiều nhất
Sau hơn 1.000 giờ coaching, tôi nhận ra một câu hỏi mạnh thường dựa trên 3 động từ này:
| Động từ | Ví dụ câu hỏi | Mở ra điều gì |
|---|---|---|
| Ngốn | ”Tuần này điều gì đang ngốn của anh nhiều nhất?” | Nỗi đau hiện tại, ưu tiên thật |
| Thắp | ”Lần gần nhất công việc thắp lửa trong anh là khi nào?” | Giá trị gốc, năng lượng còn lại |
| Lùi | ”Có chỗ nào anh đang lùi mà chưa muốn thừa nhận?” | Lối né tránh, những quyết định vì sợ hãi |
Ba động từ này có sức buộc người trả lời phải suy nghĩ trước khi nói. Đó là lúc coaching bắt đầu.
So sánh trực tiếp
| Câu hỏi mở yếu | Câu hỏi mở mạnh |
|---|---|
| ”Em có ổn không?" | "Tuần này điều gì đang ngốn em nhiều nhất?" |
| "Công việc thế nào?" | "Lần gần nhất anh thấy mình làm việc thật sự sống là khi nào?" |
| "Có muốn nói gì không?" | "Có chỗ nào anh đang muốn nói nhưng giữ lại?" |
| "Cảm thấy thế nào?" | "Cảm giác hôm nay, nếu phải đặt tên, là gì?” |
Câu yếu thì lịch sự. Câu mạnh thì có ích.
Khi nào dùng câu hỏi yếu
Câu yếu vẫn có chỗ của nó, khi bạn chỉ muốn để cửa mở, mà chưa cần đào sâu.
Ví dụ: gặp đồng nghiệp ở thang máy. “Em có ổn không?” là câu giao tiếp xã hội, không phải coaching.
Khác biệt cốt lõi:
- Câu yếu là một sự ghi nhận (tôi nhận ra bạn ở đây)
- Câu mạnh là một lời mời (tôi mời bạn dừng lại và nghĩ)
Dùng câu yếu khi bạn không có 20 phút để nghe. Dùng câu mạnh khi bạn có, và bạn sẵn sàng ngồi qua cả những khoảng im lặng.
Câu hỏi yếu cho bạn câu trả lời nhanh. Câu hỏi mạnh cho bạn câu trả lời thật.
Một bài tập nhỏ
Tuần tới, chọn 1 người trong đội của bạn. Trong buổi 1-1 hoặc lúc gặp cà phê, thay câu “Cảm thấy thế nào?” bằng:
“Tuần vừa rồi, điều gì làm anh/em phải dừng lại 3 lần?”
Đếm thời gian từ lúc bạn hỏi đến lúc họ trả lời. Nếu hơn 5 giây, là bạn đã hỏi đúng. Câu hỏi mạnh buộc người ta phải dừng lại.
3-5 giây đó là khoảng cách giữa một cuộc nói chuyện xã giao và một cuộc nói chuyện thật.
